Chriet Titulaer
Mr. Eureka! Als er één Limburger is die we met uitvindingen en ontdekkingen associëren, is het wel Chriet Titulaer (1943-2017). En dat terwijl de geboren Hout-Blerickenaar geen uitvinding of ontdekking op zijn naam heeft staan! Daar staat tegenover dat hij mateloos gefascineerd was door de ‘eureka’s’ van andere wetenschappers.
Chriet Titulaer wist als geen ander de betekenis van een wetenschappelijke vondst voor de toekomst van de samenleving te doorgronden. Hij zag het haast als zijn missie om ‘gewone’ mensen van die inzichten deelgenoot te maken. In het realiseren van die missie kwam zijn creatieve, ‘eureka-gevoelige’ geest het sterkst tot uiting.
Om wetenschap te kunnen populariseren moet je de wetenschappelijke kennis niet alleen begrijpen, maar de essentie ervan ook op zo’n manier kunnen verwoorden dat de geïnteresseerde leek (volwassene en soms zelfs kind) het kan begrijpen. Alleen een leraar die ‘boven de stof’ staat kan de lesstof overbrengen. Chriet Titulaer toonde zich een verdienstelijk leraar in de vele populairwetenschappelijke boeken die hij schreef. Zo’n boek moet geschreven zijn in een heldere, begrijpelijke taal, en verrijkt met duidelijke illustraties. Voor een radio- en zeker TV-programma geldt nóg een ongeschreven regel: authenticiteit. Niemand zit te wachten op een ‘leuke’ presentator, wel op iemand die verstand van zaken heeft en ‘zichzelf’ is. En verstand van zaken én authenticiteit konden Chriet Titulaer niet worden ontzegd. Met zijn dikke, zwarte haardos en meer nog de volle ringbaard (‘kabouterbaard’) was hij een unieke verschijning. Tel daar nog zijn krakerige, vrij hoge stem met overduidelijk Venloos accent bij, en je hebt iemand die een onuitwisbare indruk maakt.
‘Nederland’ maakte kennis met Chriet in de spannende dagen rond de eerste missie naar de maan in 1968, waarin de astronoom de aan de buis gekluisterde mensen uitlegde wat er allemaal gebeurde. Ongetwijfeld zullen mediastrategen Chriet Titulaer destijds dringend hebben geadviseerd om zijn Limburgse accent kwijt te geraken, maar geen haar op zijn hoofd of in zijn baard zal dit advies serieus hebben overwogen. Titulaers persoonlijkheid was te sterk om zich iets aan te trekken van kritiek op zijn persoon. Natuurlijk was hij een dankbare figuur om te persifleren, maar dat heeft zijn ego eerder gestreeld. Het enige waar Chriet zich aan ergerde was een verkeerde uitspraak van zijn naam: het was ‘Kriet’ en niet ‘Griet’!
Zelf hield Chriet ook van een grapje. Een filmpje uit 1985 dat nu nog vaker opduikt, is dat van een fietsende Chriet, die een op een PTT-groen rijwiel gemonteerde, en van een beeldscherm voorziene telefoon demonstreert: de mobiele telecommunicatie van de toekomst! Niet altijd wordt erbij verteld dat het hier om een 1-aprilgrap ging (mensen werden opgeroepen om zich als vrijwilliger voor de testfase te melden). Zo wordt het beeld bevestigd van een wereldvreemde, verstrooide professor, een verdwaalde futuroloog.
Met zijn TV-debuut als ‘maandeskundige’ zette Chriet zijn eerste schreden in de wondere wereld van de media. Hij voelde zich er als een vis in het water. Begin jaren 1970 coördineerde en presenteerde hij cursussen voor Teleac (Televisie Academie). Als er een deskundige gezocht werd om iets uit te leggen over wetenschap en techniek, in het bijzonder astronomie en ruimtevaart, was Chriet snel gevonden.
Twee ‘vondsten’ van Chriet verdienen bijzondere vermelding. Als eerste het TV-programma Wondere Wereld, dat door de TROS werd uitgezonden. Hierin liet Chriet de kijker kennismaken met nieuwe technieken en deed hij meer dan eens ‘voorspellingen’ die toen onwaarschijnlijk leken, maar nu alledaagse werkelijkheid zijn, zoals digitale netwerken en beeldtelefonie. Zijn meest ambitieuze project was het Huis van de Toekomst, dat in Rosmalen werd gebouwd. Deze van alle nieuwe snufjes voorziene woning werd in 1989 voor bezoekers geopend. Als gepland sloot het gebouw na zeven jaar. Minder bekend, maar misschien wel even succesvol was het eveneens in Rosmalen gebouwde Kantoor van de Toekomst, dat in 1995 werd geopend. Daarin werd gedemonstreerd hoe flexibele werkplekken op kantoor binnen afzienbare tijd vanzelfsprekend zouden worden; een werknemer zou niet meer gebonden zijn aan één bureau, maar kon op elke computer in het pand inloggen. Deze werkmethode kon zelfs worden uitgebreid tot ‘thuiswerken’ (via internet werken op afstand), een situatie die sinds ‘corona’ de normaalste zaak van de wereld is.
Niets is zo vergankelijk als roem, en zeker TV-roem. Een paar jaar letterlijk uit beeld, en je deemstert weg in het duister van het onmetelijke heelal. Een tijdje is er nog een plekje voor je in het geheugen van oude mensen. Voor jongere generaties ben je een fossiel uit de prehistorie, het tijdperk vóór de sociale media. Dit lot zal Chriet Titulaer wellicht ook ten deel vallen, maar er is een kans dat hij als een sterretje blijf flonkeren. Als aan het eind van deze eeuw een lijst van markante Limburgers (of zelfs Nederlanders) van de afgelopen honderd jaar wordt gemaakt, is het niet denkbeeldig dat Chriet Titulaer daarin prijkt. En als dat niet het geval zal zijn, is er nog altijd een planetoïde, een klein hemellichaam tussen Mars en Jupiter, die naar hem vernoemd is.
In april 2023 zond het TV-programma Andere Tijden een aflevering uit over (technologische) toekomstvisies in de vorige eeuw. In ‘Back to the Future’ namen Chriet Titulaer en het Huis van de Toekomst een prominente plek in: https://anderetijden.nl/aflevering/923/Back-to-the-Future.
ENCI en het huis van de toekomst. ENCI-schakels september 1989
[Auteur: Frank Hovens]