Belang ENCI-archief

• het bedrijf ENCI met haar dagmijnbouw, en de cement- en betonindustrie in Nederland
• de industriële en sociaaleconomische betekenis van dit bedrijf voor Nederland en meer specifiek Limburg en de regio Maastricht
• het belang van cement en beton voor de bouw en de architectonische geschiedenis
• het ENCI-complex, met de fabrieksgebouwen en installaties: zeldzaam cultuurhistorisch en industrieel erfgoed en mogelijk toekomstig rijksmonument
• de mergelwinning in Zuid-Limburg, geologisch onderzoek en paleontologische vondsten
• de ontginningsgeschiedenis van de Sint-Pietersberg, het beheer van alle landschaps- en cultuurelementen en de herinrichting van dit gebied
• de ontwikkeling van het sociaal-culturele-leven in de twintigste eeuw
• de veranderende maatschappij op het gebied van arbeidsomstandigheden, sociaal beleid, democratisering, techniek, en niet in de laatste plaats milieuzorg en milieubewustzijn

ENCI werd opgericht in 1926. In dat jaar kreeg ENCI van de overheid een exploitatieconcessie voor de winning van Limburgse mergel op de Sint-Pietersberg, een onderdeel van het Plateau van Caestert, even ten zuiden van Maastricht. Begin 1927 ging de bouw van start aan de Lage Kanaaldijk en in september 1928 werd de eerste oven aangestoken. ENCI groeide na de Tweede Wereldoorlog uit tot nationale trots, symbool van de wederopbouw. Met Marshallhulp werd de fabriek fors uitgebreid. Nederland werd herbouwd met het cement van ENCI. In 1968 werd oven 8 in gebruik genomen, waarmee ENCI de modernste en grootste cementproducent van Europa werd. Het bedrijf zorgde voor veel werkgelegenheid in de regio. Op het hoogtepunt werkten er 1300 mensen. Generaties brachten hun arbeidzame leven door bij ENCI die bekend stond als een zeer sociale en royale werkgever. Het bedrijf had een vooruitstrevend sociaal beleid en toonde zich maatschappelijk betrokken. Het sponsorde het sociaal-culturele leven in Maastricht ruimhartig. Ook had ENCI al vanaf de jaren veertig een actieve personeelsvereniging. Reizen, zingen, voetballen, kegelen, tennissen, volleyballen, judoën, trimmen, wielrennen, vissen, tuinieren: ENCI bood het allemaal.

Er was ook een andere kant. De economische belangen moesten steeds worden afgewogen tegen het belang van de natuur- en cultuurwaarden op en rondom de Sint-Pietersberg. Lang gaven de argumenten voor een eigen Nederlandse cementindustrie de doorslag. Tegen het eind van de twintigste eeuw wogen de natuurwaarden steeds sterker. ENCI was een van de eerste bedrijven die geconfronteerd werden met de maatschappelijke discussie over CO2-uitstoot. Ondertussen maken alternatieve grondstoffen het wel mogelijk om steeds zuiniger om te gaan met de voorraad mergel, werden rest- en afvalstoffen als alternatieve brandstoffen voor de oven gebruikt en werden er allerlei maatregelen genomen om stof en stank te beperken. Het was niet genoeg. Actiegroepen lieten hun stem horen. Tegelijkertijd bereikte ENCI de grenzen van haar concessie. In 2018 werd de mergelwinning stopgezet, in 2019 de klinkerproductie, en in 2020 werd de cementfabriek definitief gesloten.