JEMA

Samen met Aardewerk Erfgoed Maastricht zet Tracé zich in voor het behoud van het erfgoed van de Maastrichtse aardewerkindustrie. De samenwerking richt zich op het behoud van het archief van het voormalig keramisch atelier Jema.

Aan de Fort Willemweg in Maastricht vind je een wit bakstenen pand met daarop de letters ‘Keramisch Atelier’. Achter de verweerde houten deur schuilt een verborgen schat met een rijke geschiedenis. Een belangrijk stukje Maastrichts aardewerk erfgoed. Het keramisch atelier was ooit van JEMA.

JEMA

Jelis en Johan Willem Mager, twee broers uit Rotterdam, besluiten begin jaren 40 een VOF over te nemen van een zekere meneer J. Meussen. Dit bedrijf bestaat al sinds 1920 en focust zich naar alle waarschijnlijkheid op het produceren van keramische beeldjes. Dat is slechts een vermoeden gestoeld op het feit dat de twee gebroeders, vlak na de Tweede Wereldoorlog, op 4 mei 1945, het bedrijf inschrijven bij de Kamer van Koophandel in Maastricht onder de naam ‘Beeldenatelier JEMA’. De ‘JE’ refereert naar de letter J van Johan en Jelis. De ‘MA’ vormt de eerste twee letters van de achternaam Mager. Na negen jaar, in 1955, verandert de juridische vorm en wordt de VOF een naamloze vennootschap onder de naam JEMA KERAMISCH ATELIER. De gebroeders strijken met hun beeldenatelier neer in de gemeente Heer, dat destijds nog een eigen gemeente was aan de rand van Maastricht. In de jaren vijftig vestigde het fabriekje zich aan de Fort Willemweg. JEMA Sieraardewerk ging de hele wereld over: Australië, Zuid-Afrika, het Caribisch gebied, Amerika, Zuid-Amerika en uiteraard ook naar diverse Europese landen. Beeldjes van katten, honden, pinguïns, olifanten en vogeltjes, vazen, borden en spaarvarkens. In 1977 neemt Maastrichtenaar Jef Roberts JEMA over van de gebroeders Mager. Hij start zijn eigen productie van Maastrichts aardewerk, maar door tal van problemen vervalt de fabriek aan de Fort Willemweg in Maastricht nog geen tien jaar later in een sluimerend bestaan. De circa 5000 aardewerken producten verdwijnen onder het stof. Bijna veertig jaar lang raakt niemand ze aan. Ook het bedrijfsarchief van de JEMA blijft staan.

Fysieke toestand

Het papieren geheugen van de JEMA in de fabriek aan de Fort Willemweg omvatte circa dertig strekkende meter. Huub Brandts van de stichting Aardewerk Erfgoed Maastricht en Hans Kessen - wiens vader bij de JEMA werkte - hebben in totaal 45 kisten à 8/10 ordners verplaatst naar een oude loods aan de Industrieweg. Het archief verkeert dan in een zeer slechte materiële staat. Naast schimmelvorming, vocht- en waterschade zijn de stukken aangevreten door bacteriën, beestjes en muizen. Een groot deel van het archief is niet meer te redden. Senior-archivaris Andrea Peeters en Hans Kessen beoordeelden het belang van het resterende deel en beschreven de inhoud in een voorlopige inventaris.

Schoonmaak

Met de financiële steun van de Stichting Aardewerk Erfgoed Maastricht is het voorjaar van 2024 circa 10 strekkende meter JEMA-archief gereinigd. Restauratieatelier VanWaarde heeft de stukken laten behandelen met röntgenstraling om alle schimmels en ongedierte te doden. Op dit moment worden de afgedode resten verwijderd middels droogreiniging. We zijn blij dat we hiervoor gebruik mogen maken van het restauratieatelier van onze collega's van het HCL én wederom hulp krijgen van vrijwilliger Hans Kessen. Hans neemt ook de materiële verzorging voor zijn rekening: hij verwijdert alle plastieken, nietjes en paperclips en verpakt de stukken in zuurvrije omslagen en dozen. Hierna worden de stukken in ons depot geplaatst.

Onderzoek

De stukken zijn nu al een bron van onderzoek. JEMA-specialisten Klaas en Ria Molenkamp hebben inmiddels een groot deel van het archief bekeken. Het resultaat van het onderzoek zal binnen afzienbare tijd worden gepubliceerd.

Lees hier meer over de geschiedenis van de JEMA.