Océ Van der Grinten

Van boterkleursel naar kopieertechniek.

In 1857 vestigde zich in de Steenstraat te Venlo de jonge apotheker Louis van der Grinten. Hij hield ervan om scheikundige experimenten uit te voeren. Zo stelde hij begin jaren 1870 een natuurlijke kleurstof samen die geschikt was om boter ‘bij te kleuren’ en er smakelijker uit te laten zien. Van der Grinten leverde zijn ‘boterkleursel’ voornamelijk aan boeren uit de omgeving en aan een enkele apotheker verder weg. Het product trok de aandacht van de margarinefabrikant Jurgens uit Oss. Margarine was een ‘kunstboter’ die in 1869 in Frankrijk was uitgevonden, maar met zijn grijze kleur er niet appetijtelijk uitzag. Daarom vroeg Jurgens aan Van der Grinten of hij ook voor zijn margarine een ‘boterkleursel’ kon bedenken. De apotheker slaagde in zijn opdracht, maar besloot op aanraden van zijn vrouw, Lieske Muijsers, om het recept niet te verkopen, maar zelf te gaan produceren. Zo geschiedde. In 1877 startte Van der Grinten zijn fabriek van boterkleursel. In de loop van de jaren ging de fabriek ook andere kleurstoffen produceren.

Aan de oprichting van boterkleurselfabriek lagen dus twee eureka’s ten grondslag: het ‘uitvinderseureka’ van Louis van der Grinten en het ‘ondernemerseureka’ van Lieske Muijsers.

Echtpaar Grinten
Afb. 1: Louis van der Grinten (1831-1895) en Lieske Muijsers (1834-1910). Zij trouwden in 1862. Lieske wist haar man te overtuigen het recept voor het door hem bedachte boterkleursel niet te verkopen, maar om zelf het product te gaan fabriceren. [Geschilderd naar een foto door Sef Moonen. Scan uit ‘Van boterkleursel naar kopieersystemen’]
 
Frans van der Grinten
Afb. 2:. Frans van der Grinten (1865-1943). Hij was de derde zoon uit het huwelijk van Louis van der Grinten en Lieske Muijsers. In 1887 deed hij het apothekersexamen. Verder volgde hij een studie kleurstoffenchemie. In 1890 nam hij het bedrijf van zijn zieke vader over. In 1920 bracht hij een – voor het bedrijf – nieuw product op de markt: blauwdrukpapier. [Geschilderd naar een foto door Sef Moonen. Scan uit ‘Van boterkleursel naar kopieersystemen’]

Het uitvindersbloed stroomde ook door de aderen van Louis’ nazaten. In 1920 bracht zijn zoon Frans (1865-1943) blauwdrukpapier op de markt, een nieuw product, geschikt voor het maken van kopieën (van bijvoorbeeld bouwkundige ontwerpen). Naar verluidt waren het de moeilijke (internationale) omstandigheden tijdens de Eerste Wereldoorlog die Frans hadden doen besluiten om een nieuwe richting in te slaan. Bij de ontwikkeling van blauwdruk was de inbreng van zijn zoon Louis doorslaggevend.

Kort na de introductie van het blauwdrukpapier werd nóg een nieuwe techniek ontwikkeld. Frans’ zonen Louis (1894-1981) en Karel (1901-1995) vroegen in 1927 octrooi aan voor een lichtdruktechniek die op wit papier kon printen. Hierbij ontstond een ‘positief’ beeld, waarbij een tekening, anders dan bij een blauwdruk, in duidelijk zwart kon worden weergegeven. Voor dit zogenaamde ‘semi-droge diazo-procédé’ werd de merknaam Océ bedacht, een klanknabootsing van OC, afkorting voor ‘Ohne Componente’, ofwel zonder (kleurstof)componenten.

Blauwdruk
Afb. 3: Voorbeelden van blauwdruk en de Océ-lichtdruk (op wit papier), voorlopers van de moderne kopieertechniek . [Scan uit ‘Van boterkleursel naar kopieersystemen’]

In 1958 nam ‘Chemische Fabriek L. van der Grinten’ de in 1931 door Leonardus Petrus Grothauzen opgerichte Venlose onderneming ‘Machinefabriek Emwee’ over. Emwee maakte onder meer ‘lichtdrukapparaten’ ofwel kopieermachines.

Reclame
Afb. 4: Reclame van ‘Chemische Fabriek L. van der Grinten’ uit het midden van de jaren vijftig [Scan uit ‘Van boterkleursel naar kopieersystemen’]

In 1946 was Van der Grinten gestopt met de productie van blauwdrukpapier, en in 1970 werd het recept van boterkleursel aan Unilever verkocht. Toen veranderde de naam in Océ-van der Grinten. Er volgden tal van overnames en wereldwijd werden verkooporganisaties opgezet. In 2009 werd Océ – de naam was in 1997 ingekort, toen de laatste Van der Grinten als president-commissaris het bedrijf had verlaten – overgenomen door het Japanse Canon. In 2020 werd de naam Océ vervangen door Canon Production Printing. De afdeling in Venlo, die zich toespitst op onderzoek en ontwikkeling, is nog steeds een grote werkgever in de regio.

Vermeldenswaard is dat de band tussen het Venlose bedrijf en Japan al van 1934 dateert, toen globetrotter Karel van der Grinten het land van de rijzende zon bezocht. Hij wist het bedrijf Sakurai te interesseren voor de distributie van Océ-producten. Met Shiro Sakurai sloot Karel van de Grinten een zakelijke en vriendschappelijke band voor het leven.

Ook al verwijst niets meer in de naam van het bedrijf naar de familie Van der Grinten, de geest van de founding fathers waart er nog rond. Nog steeds kunnen zich hier eureka-momenten voordoen.

Meer informatie:

H.F.J.M. van den Eerenbeemt en M.C.M. van Elteren, Van boterkleursel naar kopieersystemen. De ontstaansgeschiedenis van Océ-van der Grinten, 1877-1956 (1992)

H.F.J.M. van den Eerenbeemt, ‘Hoe Limburgse jongens de Venlose apotheker Van der Grinten in de negentiende eeuw hielpen op het ondernemerspad, Studies over de sociaal-economische geschiedens van Limburg / Jaarboek van het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg 37 (1992), 129-163 [https://shcl-jaarboek.nl/article/view/12662/14222]

Océ Museum (St. Urbanusweg 17 – Poort 35) (www.ocemuseum.nl)

Zie l1.nl/l1mburg-centraal-museum-oce-verbouwd-en-vernieuwd-171362

[Auteur: Frank Hovens]